Stair Chorn an Domhain FIFA – Ó 1930 go 2022

Bhí mé sé bliana d’aois nuair a chonaic mé Corn an Domhain den chéad uair – cluiche ceannais 1998 idir an Fhrainc agus an Bhrasaíl. Scóráil Zidane dhá chúl lena cheann, agus bhí mé gafa. Ní raibh a fhios agam ag an am go raibh mé ag féachaint ar cheann de na cluichí ceannais is mó riamh – ach thuig mé go raibh rud speisialta ag tarlú.

Tá stair Chorn an Domhain FIFA lán le nóiméid mar sin – nóiméid a athraíonn gach rud, a chruthaíonn laochra agus lochtaigh, a fhágann cuimhní nach ndéanfar dearmad orthu go deo. Ó Uragua 1930, nuair a imríodh an chéad Chorn Domhain, go Catar 2022, nuair a d’ardaigh Messi an corn faoi dheireadh, tá breis is 90 bliain de dhráma, de ghlóir, agus de bhrón ann.

Is treoir iomlán í seo do stair Chorn an Domhain FIFA – na buaiteoirí, na taifid, na nóiméid íocónacha, agus an nasc speisialta idir Éire, Albain, agus an tórnaimh is mó ar domhan. Agus mar anailísí geallta, féachfaidh mé freisin ar conas a d’athraigh an margadh geallta thar na blianta – agus cad a fhoghlaimímid ón stair do Chorn an Domhain 2026.

Tús an Tórnaimh – Uragua 1930

Níor chreid aon duine go n-éireodh leis. Bhí an domhan i lár an Mhórchoirthe, bhí taisteal trasatlantach costasach agus contúirteach, agus ní raibh aon traidisiún ann do thórnaimh idirnáisiúnta peile. Ach bhí aisling ag Jules Rimet, uachtarán FIFA, agus rinne sé í a fhíorú.

Roghnaíodh Uragua mar thír óstach ar roinnt cúiseanna. Bhí siad ina seaimpíní Oilimpeacha i 1924 agus 1928 – an tír is fearr ar domhan ag an am. Bhí siad sásta na costais ar fad a íoc – taisteal, lóistín, agus tógáil staid nua. Agus bhí siad ag ceiliúradh 100 bliain de neamhspleáchas i 1930 – ócáid fhoirfe.

Ach ní raibh gach duine sásta. Dhiúltaigh formhór na bhfoirne Eorpacha taisteal go Meiriceá Theas – bhí an turas ar bhád ag tógáil trí seachtaine, agus ní raibh na himreoirí in ann am saor a fháil óna gcuid clubanna. Ag deireadh an lae, níor thaistil ach ceithre fhoireann ón Eoraip – an Fhrainc, an Bheilg, Iúgslaiv, agus an Rómáin. Bhí 13 foireann san iomlán – seacht gcinn ó Mheiriceá Theas, ceithre cinn ón Eoraip, agus dhá cheann ó Mheiriceá Thuaidh (SAM agus Meicsiceo).

Imríodh na cluichí i Montevideo, príomhchathair Uragua, i dtrí staid. Tógadh Estadio Centenario go speisialta don ócáid – staid le 90,000 suíochán, an ceann is mó ar domhan ag an am. Ach níor críochnaíodh í in am don chéad chluiche – bhí oibrithe fós ag obair ar an staid nuair a thosaigh an tórnaimh.

Bhí an chéad chluiche ar an 13ú Iúil 1930 – an Fhrainc i gcoinne Mheicsiceo. Bhuaigh an Fhrainc 4-1, agus scóráil Lucien Laurent an chéad chúl riamh i stair Chorn an Domhain. Tá an nóiméad sin fós á cheiliúradh inniu – an tús le breis is 90 bliain de dhráma.

Shroich Uragua agus an Airgintín an cluiche ceannais – dhá thír chomharsanachta le naimhdeas láidir eatarthu. Tháinig 93,000 duine go Estadio Centenario – an slua is mó riamh ag imeacht spóirt ag an am. Bhí an Airgintín chun tosaigh 2-1 ag leath-am, ach tháinig Uragua ar ais chun buachan 4-2. Bhí an chéad seaimpín domhanda againn.

Bhí tionchar buan ag an tórnaimh sin. Chruthú sé an coincheap de “Corn an Domhain” – an tórnaimh is mó i ngach spórt. Chruthú sé laochra náisiúnta – imreoirí cosúil le José Nasazzi (captaen Uragua) a bhfuil cuimhne orthu fós. Agus chruthú sé an brionglóid – gur féidir le tír bheag ón domhan forbartha an domhan a bhuachan.

Ré na Brasaíle – 1958-1970

Tá grianghraf amháin a sheasann amach ó stair Chorn an Domhain – Pelé, 17 bliain d’aois, ag gol tar éis cluiche ceannais 1958. Ní brón a bhí ann, ach áthas – áthas nach raibh focal air. Bhí an Bhrasaíl tar éis an corn a bhuachan den chéad uair, agus bhí réalta nua tar éis teacht ar an domhan.

Roimh 1958, ní raibh an Bhrasaíl riamh tar éis Corn an Domhain a bhuachan. I 1950, chaill siad an cluiche ceannais sa bhaile i gcoinne Uragua – imeacht chomh traumatach go dtugtar “Maracanazo” air fós. Bhí an tír briste, agus bhí ceist ann an bhféadfadh siad é a dhéanamh go deo.

Ansin tháinig 1958 sa tSualainn. Bhí Pelé ach 17 bliain d’aois, ach bhí sé tar éis a bheith roghnaithe don fhoireann tar éis gortú d’imreoir eile. Scóráil sé sé chúl sa tórnaimh, dhá cheann acu sa chluiche ceannais i gcoinne na Sualainne (5-2). Bhí an Bhrasaíl tar éis a stíl uathúil a chruthú – “joga bonito” nó peil álainn. Bhí siad ag damhsa leis an liathróid, ag déanamh rudaí nach bhfaca aon duine riamh cheana.

I 1962 sa tSile, bhí Pelé gortaithe tar éis an dara cluiche, ach ní raibh sé tábhachtach. Bhí Garrincha ann – imreoir le cosa cam a bhí in ann gach cosantóir a shárú. Bhuaigh an Bhrasaíl arís, 3-1 i gcoinne na Seicslóvaice sa chluiche ceannais. Dhá Chorn Domhain as a chéile – éacht nach ndearnadh riamh roimhe sin.

Ach is é 1970 i Meicsiceo an bhuaicphointe. Tá go leor daoine fós ag rá gurbh í an Bhrasaíl 1970 an fhoireann is fearr riamh. Bhí Pelé, Jairzinho, Rivelino, Gérson, agus Tostão ann – cúigear de na himreoirí is fearr ar domhan ar an bpáirc ag an am céanna. Bhuaigh siad gach cluiche sa tórnaimh. Scóráil siad 19 gcúl i sé chluiche. Bhuaigh siad an cluiche ceannais 4-1 i gcoinne na hIodáile – an scór is airde i gcluiche ceannais le blianta.

Bhí an cluiche ceannais sin ar an gcéad cheann a craoladh i ndathanna ar fud an domhain – agus chonaic billiúin daoine an Bhrasaíl ag imirt peile nach bhfacthas riamh cheana. Bhí Carlos Alberto ag scóráil an cúigiú cúl – cúl a thosaigh ag an gcúl báire agus a chuaigh trí gach imreoir ar an bpáirc roimh an urchar foirfe. Is minic a roghnaítear é mar an cúl is fearr i stair Chorn an Domhain.

Le trí bhua (1958, 1962, 1970), choinnigh an Bhrasaíl Corn Jules Rimet go buan – riail a bhí ann ag an am. Bhí corn nua ag teastáil, agus cruthaíodh an Corn FIFA atá fós in úsáid inniu. Ach níos tábhachtaí ná sin, chruthaigh an Bhrasaíl go raibh bealach eile ann chun peil a imirt – bealach álainn, cruthaitheach, agus lán le háthas. D’athraigh siad an cluiche go deo.

Ceannasaíocht na hEorpa – 1974-2006

Tar éis glóir na Brasaíle, tháinig athrú. Thosaigh foirne Eorpacha ag foghlaim ón “joga bonito”, ag cur a gcuid disciplín féin leis, agus ag cruthú stíleanna nua. Ó 1974 go 2006, bhuaigh foirne Eorpacha seacht gCorn Domhain as naoi gcinn – tréimhse a d’athraigh cothromaíocht na cumhachta sa pheil dhomhanda.

Thosaigh sé leis an nGearmáin Thiar i 1974. Bhí an Ísiltír lena “Total Football” – stíl réabhlóideach inar athraigh imreoirí a suíomhanna go leanúnach – ina bhfabhraithe. Bhí Johan Cruyff, an t-imreoir is fearr ar domhan, acu. Ach sa chluiche ceannais, bhuaigh an Ghearmáin 2-1 le cúil ó Breitner agus Müller. Bhí stíl na Gearmáine – éifeachtúil, disciplíneach, agus neamhthruaillithe – tar éis an stíl álainn a shárú.

I 1978 san Airgintín, bhuaigh na tíorthaigh – ach le conspóid. Bhí an tír faoi smacht míleata, agus bhí ceisteanna faoin gcluiche i gcoinne Pheiriú (6-0) a lig don Airgintín an cluiche ceannais a shroicheadh. Ach ar an bpáirc, bhí Mario Kempes ar fónamh, agus bhuaigh siad 3-1 i gcoinne na hÍsiltíre sa chluiche ceannais.

Tháinig an Iodáil chun cinn i 1982. Bhí Paolo Rossi – a bhí ar fionraí dhá bhliain roimhe sin mar gheall ar gheallta – ina laoch. Scóráil sé sé chúl, lena n-áirítear hattrick i gcoinne na Brasaíle i gcluiche a mheastar a bheith ar cheann de na cluichí is fearr riamh. Bhuaigh an Iodáil 3-1 i gcoinne na Gearmáine Thiar sa chluiche ceannais.

I 1986 i Meicsiceo, tháinig Diego Maradona. Bhí dhá nóiméad i gcoinne Shasana sa cheathrúchraobh a d’athraigh gach rud – an chéad cheann, an “Lámh Dé” (cúl le lámh nach bhfaca an réiteoir), agus an dara ceann, an cúl is fearr riamh de réir go leor daoine (ag rith ó lár na páirce thar chúigear cosantóirí). Bhuaigh an Airgintín 3-2 i gcoinne na Gearmáine Thiar sa chluiche ceannais, agus bhí Maradona ina dhia.

Bhí an Ghearmáin Thiar ar ais i 1990 san Iodáil – ach an tórnaimh is leadránaí riamh de réir go leor. Ní raibh ach 2.2 cúl sa chluiche ar an meán, an figiúr is ísle riamh. Bhuaigh an Ghearmáin 1-0 i gcoinne na hAirgintíne sa chluiche ceannais le pionós conspóideach.

Ansin tháinig an Bhrasaíl ar ais i 1994 sna SAM – an chéad Chorn Domhain a imríodh i Meiriceá Thuaidh. Bhí Romário ar fónamh, agus bhuaigh siad ar phionóis i gcoinne na hIodáile tar éis cluiche ceannais gan scór – an chéad uair a cinneadh cluiche ceannais le pionóis. Chaill Roberto Baggio an pionós deireanach don Iodáil – nóiméad a fhanann leis go fóill.

I 1998 sa Fhrainc, bhuaigh na tíorthaigh – an Fhrainc le Zidane ag scóráil dhá chúl lena cheann sa chluiche ceannais. I 2002 sa tSeapáin agus sa Chóiré, bhuaigh an Bhrasaíl arís le Ronaldo (an bunaidh) ag scóráil dhá chúl sa chluiche ceannais. Agus i 2006 sa Ghearmáin, bhuaigh an Iodáil ar phionóis i gcoinne na Fraince – an cluiche ina bhuail Zidane Materazzi lena cheann agus a fuair cárta dearg ina chluiche deireanach.

Bhí an tréimhse seo lán le pearsantachtaí móra – Cruyff, Maradona, Zidane – agus le cluichí nach ndéanfar dearmad orthu go deo. D’athraigh an peil ó spórt go dtí ealaín, agus bhí Corn an Domhain ina stáitse don ealaín sin.

An Ré Nua-Aimseartha – 2010-2022

Má tá aon rud a shainíonn an ré nua-aimseartha, is é seo é – dhá fhear ag troid don teideal “an t-imreoir is fearr riamh”. Lionel Messi agus Cristiano Ronaldo – dhá ainm a bheidh á bplé go deo. Agus ag Corn an Domhain, ní raibh ach ceann amháin acu in ann an corn a ardú.

I 2010 san Afraic Theas – an chéad Chorn Domhain ar mhór-roinn na hAfraice – bhuaigh an Spáinn a gcéad teideal riamh. Bhí an “tiki-taka” – stíl le seilbh leanúnach agus pasanna gearra – tar éis an domhan a ghabháil. Bhí Xavi, Iniesta, agus an chuid eile de ghlúin iontach Barcelona ag imirt do thír amháin. Scóráil Iniesta an t-aon chúl sa chluiche ceannais i gcoinne na hÍsiltíre – nóiméad a d’athraigh stair na Spáinne.

I 2014 sa Bhrasaíl, bhí an Ghearmáin ar fónamh. Ach is é an cluiche a mbeidh cuimhne air ná an leathchraobh – an Ghearmáin 7, an Bhrasaíl 1. Is é seo an toradh is mó riamh i gcluiche Chorn an Domhain ag an leibhéal seo. Bhí an Bhrasaíl – sa bhaile, le tacaíocht 200 milliún duine – tar éis titim as a chéile go hiomlán. Bhuaigh an Ghearmáin 1-0 i gcoinne na hAirgintíne sa chluiche ceannais le cúl ó Götze sa síneadh ama. Bhí Messi tar éis a sheans a chailleadh.

I 2018 sa Rúis, tháinig an Fhrainc chun cinn le foireann óg – Mbappé ach 19 bliain d’aois, Griezmann, Pogba, Kanté. Bhuaigh siad 4-2 i gcoinne na Cróite sa chluiche ceannais, agus bhí an Fhrainc ina seaimpíní den dara huair. Ach is í an Chróit – tír le 4 mhilliún duine – a ghabh croíthe an domhain nuair a shroich siad an cluiche ceannais den chéad uair.

Agus ansin, i 2022 i gCatar – an tórnaimh is conspóidí riamh mar gheall ar chearta daonna agus ar chostais – tháinig Messi. Bhí sé 35 bliain d’aois, agus bhí a fhios ag gach duine gurb é seo a sheans deireanach. Bhuaigh an Airgintín a mbealach go dtí an cluiche ceannais i gcoinne na Fraince – agus tharla an cluiche ceannais is fearr i stair Chorn an Domhain.

Bhí an Airgintín chun tosaigh 2-0 ag an 80ú nóiméad. Ansin scóráil Mbappé dhá chúl i 97 soicind – hattrick sa chluiche ceannais faoi dheireadh. 2-2. Síneadh ama. Messi 3-2. Mbappé 3-3 le pionós. Pionóis. Bhuaigh an Airgintín 4-2 ar phionóis, agus d’ardaigh Messi an corn faoi dheireadh.

Bhí an íomhá de Messi i bisht (cóta traidisiúnta Arabach) ag ardú an choirn ar cheann de na híomhánna is mó riamh sa spórt. Bhí an cheist “Messi nó Ronaldo?” réitithe – ar a laghad do chuid mhór daoine. Bhí Messi tar éis an t-aon rud a bhí in easnamh óna CV a fháil.

Gach Buaiteoir – Tábla Iomlán

Níor bhuaigh ach ocht dtír Corn an Domhain riamh. Ocht dtír as breis is 200 tír ar domhan. Is léiriú é sin ar cé chomh deacair agus atá sé an corn a ardú.

Agus seo líon na dteideal de réir tíre:

An Bhrasaíl – 5 (1958, 1962, 1970, 1994, 2002)

An Ghearmáin – 4 (1954, 1974, 1990, 2014)

An Iodáil – 4 (1934, 1938, 1982, 2006)

An Airgintín – 3 (1978, 1986, 2022)

An Fhrainc – 2 (1998, 2018)

Uragua – 2 (1930, 1950)

Sasana – 1 (1966)

An Spáinn – 1 (2010)

Is í an Bhrasaíl an t-aon tír a ghlac páirt i ngach Corn Domhain riamh – 22 tórnaimh ó 1930. Tá an Ghearmáin tar éis bheith sa chluiche ceannais 8 n-uaire – an líon is mó.

Taifid agus Staitisticí

Tá na huimhreacha taobh thiar de Chorn an Domhain chomh suimiúil leis na scéalta féin. Seo na taifid is suntasaí ó 92 bliain de stair.

Scórálaithe is Fearr (cúil san iomlán):

Miroslav Klose (An Ghearmáin) – 16 cúl (2002-2014)

Ronaldo (An Bhrasaíl) – 15 cúl (1998-2006)

Gerd Müller (An Ghearmáin Thiar) – 14 cúl (1970-1974)

Just Fontaine (An Fhrainc) – 13 cúl (1958 amháin)

Lionel Messi (An Airgintín) – 13 cúl (2006-2022)

Tá taifead Just Fontaine ar leith – 13 cúl i dtórnaimh amháin. Ní dócha go sáróidh aon duine é sin go deo, mar ní raibh ach 6 chluiche ag an bhFrainc i 1958 agus scóráil sé i ngach ceann acu.

Cluichí is Mó:

Lothar Matthäus (An Ghearmáin) – 25 cluiche (1982-1998)

Miroslav Klose (An Ghearmáin) – 24 cluiche (2002-2014)

Lionel Messi (An Airgintín) – 26 cluiche (2006-2022)

D’imír Messi níos mó cluichí ná aon duine eile i stair Chorn an Domhain – agus beidh sé ag cur leis an uimhir sin i 2026.

Scóir is Airde:

An Ungáir 10-1 An tSalvadóir (1982) – an scór is airde riamh

An Ungáir 9-0 An Chóiré Theas (1954)

An Ghearmáin 7-1 An Bhrasaíl (2014) – an leathchraobh is mó riamh

Taifid Foirne:

An Bhrasaíl – an t-aon tír a ghlac páirt i ngach Corn Domhain (22)

An Ghearmáin – an líon is mó cluichí ceannais (8) agus leathchraobhacha (13)

An Iodáil – trí fhoireann a theip orthu cáiliú don chéad uair – 2018, 2022, 2026

Cluichí Ceannais:

Is é cluiche ceannais 2022 (An Airgintín vs An Fhrainc) an cluiche ceannais is mó scórála ó 1966 – 6 chúl san iomlán (3-3, pionóis).

Is é an cluiche ceannais is faide ná 1990 (An Ghearmáin Thiar 1-0 An Airgintín) – 120 nóiméad gan mórán iarrachta.

Níor bhuaigh aon fhoireann an corn sa bhaile ó Airgintín 1978 – theip ar an mBrasaíl i 1950, ar an nGearmáin i 2006, agus ar an mBrasaíl arís i 2014.

Taifid Eile:

Is é Roger Milla (Camarún) an scórálaí is sine – 42 bliain d’aois ag Corn an Domhain 1994.

Is é Pelé an scórálaí is óige i gcluiche ceannais – 17 bliain ag Corn an Domhain 1958.

Is é an cárta dearg is tapúla ná José Batista (Uragua) i 1986 – 56 soicind tar éis tús an chluiche.

Cruthaíonn na staitisticí seo pictiúr de thórnaimh atá lán le dráma, le hiontais, agus le patrúin a d’fhéadfadh cabhrú le hanailís do Chorn an Domhain 2026.

Éire agus Albain ag Corn an Domhain

Ní raibh Éire ná Albain riamh gar do bhua ag Corn an Domhain – ach tá nóiméid iontacha againn fós. Nóiméid a fhágann cuimhní buana ar fhans ar fud an domhain.

Éire ag Corn an Domhain:

Cháiligh Éire do Chorn an Domhain trí huaire – 1990, 1994, agus 2002. Is í 1990 san Iodáil an cheann is mó cuimhne – an chéad uair riamh a cháiligh muid. Faoi Jack Charlton, bhuail muid Sasana sa chéad chluiche (1-1), agus chuaigh muid ar aghaidh go dtí na ceathrúchraobhacha áit ar chaill muid i gcoinne na hIodáile 1-0.

I 1994 sna SAM, bhí an scéal céanna beagnach – ceathrúchraobhacha arís, caillte i gcoinne na hÍsiltíre 2-0. Ach is é an cúl ó Ray Houghton i gcoinne na hIodáile (1-0) sa chéad chluiche an nóiméad is mó. Bhuaigh muid ar na seaimpíní domhanda sa Giants Stadium – nóiméad nach ndéanfar dearmad air go deo.

I 2002 sa tSeapáin agus sa Chóiré, shroich muid babhta na 16 áit ar chaill muid ar phionóis i gcoinne na Spáinne. Chaill Robbie Keane an pionós cinntitheach – ach bhí an scéal faoi Roy Keane ag fágáil an champa roimh an tórnaimh níos mó ná aon chluiche.

Níor cháiligh Éire ó shin – 2006, 2010, 2014, 2018, 2022, agus anois 2026. Is fada an t-am é.

Albain ag Corn an Domhain:

Cháiligh Albain ocht n-uaire – 1954, 1958, 1974, 1978, 1982, 1986, 1990, agus 1998. Ach níor shroich siad na cluichí cinniúnacha riamh – curtha amach i gcéim na ngrúpaí gach uair. Is “mallacht” í seo atá ar eolas ag gach Albanach.

Is é 1978 an ceann is suimiúil – nuair a bhí Ally MacLeod ag geallúint go mbuafadh siad an corn. Chaill siad i gcoinne Pheiriú agus na hÍaráine, agus cé gur bhuaigh siad ar an Ísiltír 3-2 (le cúl iontach ó Archie Gemmill), ní raibh sé sách maith.

I 1998, níor cháiligh siad ó ghrúpa leis an mBrasaíl, an Iorua, agus Maracó. Ó shin, níor cháiligh siad go dtí anois – 2026. Is é seo a gcéad Chorn Domhain le 28 bliain. Agus an uair seo, tá súil againn go mbeidh an “mallacht” briste.

Tá nasc speisialta idir Éire agus Albain – cultúr Ceilteach, teanga (roinnt focal), agus grá don pheil. Nuair nach bhfuil Éire ag Corn an Domhain, tacaímid le hAlbain. Agus i 2026, beidh muid ar fad ag tacú leo.

Na Nóiméid is Íocónach

Má iarrann tú ar dhaoine éagsúla an nóiméad is fearr ag Corn an Domhain, gheobhaidh tú freagraí éagsúla. Ach tá roinnt nóiméad a sheasann amach thar gach ceann eile – nóiméid a d’athraigh an peil go deo.

Maracanazo – 1950: Bhí 200,000 duine in Estadio Maracanã ag fanacht le coronú na Brasaíle. Ní raibh orthu ach cluiche cothrom a fháil i gcoinne Uragua. Ach scóráil Alcides Ghiggia sa 79ú nóiméad, agus bhuaigh Uragua 2-1. Tharla an “ciúnas is mó i stair an spóirt” – 200,000 duine gan focal. Tá an nóiméad sin fós ag cur isteach ar an mBrasaíl.

Cúl Pelé nach raibh – 1970: I gcluiche i gcoinne na Seicslóvaice, d’fhéach Pelé ar an gcúl báire ag teacht amach óna chúl agus bhuail sé an liathróid ó 50 slat. Chuaigh sí taobh amuigh den phost – ach dá mbeadh sí istigh, bheadh sé ar an gcúl is fearr riamh. Fiú mar “nach raibh”, tá sé iontach.

Lámh Dé agus Cúl an Chéid – 1986: Dhá chúl ó Maradona i gcoinne Shasana a d’athraigh gach rud. An chéad cheann – cúl le lámh nach bhfaca an réiteoir. An dara ceann – an cúl is fearr riamh de réir go leor, ag rith ó lár na páirce thar chúigear cosantóirí. Léiríonn siad an dá thaobh de Maradona – an diabhal agus an dia.

Buille Cinn Zidane – 2006: Bhí Zidane, an t-imreoir is fearr sa tórnaimh, ag imirt a chluiche deireanach. Sa síneadh ama, bhuail sé Marco Materazzi lena cheann tar éis focal éigin ón Iodálach. Cárta dearg. D’imigh sé thar an gcorn ar a bhealach amach. Chaill an Fhrainc ar phionóis. Is nóiméad tragóideach é – ach fós, is nóiméad nach ndéanfar dearmad air.

7-1 – 2014: Níor cheap aon duine go dtarlódh sé. An Ghearmáin 7, an Bhrasaíl 1. Sa bhaile. Sa leathchraobh. Bhí imreoirí Brasaíleacha ag gol ar an bpáirc. Bhí fans ag fágáil an staid. Bhí an domhan ag féachaint le béal oscailte. Is é an nóiméad is mó iontais i stair Chorn an Domhain.

Messi ag Ardú an Choirn – 2022: Tar éis 16 bliain ag iarraidh, tar éis ceithre Chorn Domhain, d’ardaigh Lionel Messi an corn faoi dheireadh. Bhí sé i bisht (cóta Arabach traidisiúnta), ag seasamh ar ardán i lár na staide, agus bhí billiúin daoine ag féachaint. Bhí an cheist “Messi nó Ronaldo?” freagartha – ar a laghad ó thaobh Chorn an Domhain de.

Cruthaíonn Corn an Domhain nóiméid cosúil leo seo gach ceithre bliana. Agus i 2026, le 48 foireann agus 104 cluiche, beidh nóiméid nua ann a bheidh á bplé i gceann 50 bliain.

Conas a d’Athraigh Geallta thar na Blianta

I 1966, nuair a bhuaigh Sasana an corn sa bhaile, ní raibh margaí geallta mar a aithníonn muid inniu ann. Bhí siopaí geallta ann, cinnte, ach ní raibh ach margaí simplí – buaiteoir an tórnaimh, buaiteoir an chluiche. Ní raibh “céad scórálaí” ná “líon na gcúl” ann.

Athraigh gach rud sna 1990idí nuair a tháinig an t-idirlíon. Go tobann, bhí rochtain ag daoine ar mhargaí nach raibh ar fáil ina siopaí áitiúla. D’oscail geallghlacadóirí ar líne – Betfair, Paddy Power, agus go leor eile – agus thosaigh siad ag tairiscint céadta margaí do gach cluiche.

I 2002, nuair a reáchtáladh an Corn Domhain sa tSeapáin agus sa Chóiré, bhí an t-idirlíon tar éis gach rud a athrú. Bhí geallta beo ar fáil den chéad uair – geallta a chuir tú i rith an chluiche, le seansanna a bhí ag athrú gach soicind. Bhí sé réabhlóideach.

Inniu, tá margaí ar gach rud indéanta. Céad scórálaí, líon na gcártaí, cé a fhaighidh an chéad chúinne, cé mhéad soicind a bheidh sa chéad chic saor. Tá na geallghlacadóirí ag iarraidh margaí a chruthú do gach rud a d’fhéadfadh tarlú ar an bpáirc.

Ach tá an rud is suimiúla ná an t-athrú sna fabhraithe. Sna 1970idí agus 1980idí, bhí an Bhrasaíl agus an Airgintín ina bhfabhraithe beagnach i gcónaí. Ach le 30 bliain anuas, tá foirne Eorpacha tar éis teacht chun cinn – an Fhrainc, an Spáinn, an Ghearmáin. Tá an margadh níos cothroime anois, le níos mó foirne in ann an corn a bhuachan.

Cad a chiallaíonn sé seo do 2026? Tá an margadh níos oscailte ná riamh. Tá 10 bhfoireann nó níos mó le seans réalaíoch an corn a bhuachan. Agus le formáid nua 48 foireann, beidh níos mó éiginnteachta – agus níos mó deiseanna do luach.

Ó na siopaí geallta i 1966 go dtí na haipeanna ar do ghuthán inniu, tá an tionscal geallta tar éis athrú go hiomlán. Ach an prionsabal bunúsach – ag iarraidh luach a aimsiú agus an margadh a shárú – níor athraigh sé riamh.

Ceachtanna ón Stair do 2026

Tar éis 92 bliain de Chorn an Domhain, cad a fhoghlaimímid? Ar an gcéad dul síos – is féidir le haon rud tarlú. Bhuaigh Uragua i 1930 nuair nach raibh aon duine ag súil leo. Chaill an Bhrasaíl 7-1 sa bhaile i 2014. D’ardaigh Messi an corn ag 35 bliain d’aois tar éis ceithre theip.

Ar an dara dul síos – tá patrúin ann. Ní bhuann foirne Eorpacha i Meiriceá Theas, agus ní bhuann foirne Meiriceá Theas san Eoraip (go dtí 2014). Ní bhuann foirne an corn sa bhaile níos mó. Ní éiríonn le seaimpíní an corn a chosaint.

Ar an tríú dul síos – is iad na foirne le meascán d’óige agus taithí a bhuann. Bhí Pelé 17 i 1958, bhí Mbappé 19 i 2018, ach bhí seanlaoich taobh leo i gcónaí.

Le haghaidh 2026, coinnigh na ceachtanna seo i gcuimhne. Beidh an corn i Meiriceá Thuaidh – leath bealaigh idir an Eoraip agus Meiriceá Theas. Beidh 48 foireann ann – níos mó éiginnteachta ná riamh. Agus beidh nóiméid nua ann a bheidh á bplé i gceann 50 bliain. Sin é draíocht Chorn an Domhain.

Cruthaithe ag foireann eagarthóireachta «Cdiepeil2026».